Rheoli a rhannu gwybodaeth er mwyn gwneud penderfyniadau ym maes gwydnwch ac argyfyngau
Trosolwg
Mae’r safon hon yn ymwneud â rheoli gwybodaeth yn effeithiol, sy’n cynnwys asesu uniondeb data, mynd i’r afael ag ansicrwydd, sicrhau bod gwybodaeth yn cael ei thrin yn ddiogel ac yn foesegol, a rhannu gwybodaeth yn briodol. Dylai gwybodaeth gael ei rhannu’n ddiofyn, lle bo’n bosibl, i gynorthwyo â chydlynu a gwneud penderfyniadau, ond rhaid i ystyriaethau cyfreithiol, gweithredol a diogeledd reoli hynny hefyd. Dylai prosesau, cytundebau a phrotocolau rheoli a rhannu gael eu monitro a’u haddasu’n barhaus fel eu bod yn parhau’n addas at eu diben mewn amgylcheddau dynamig.
Mae’r safon hon yn berthnasol i weithio gyda sefydliadau sector cyhoeddus, preifat a gwirfoddol ledled y cylch gwydnwch.
Meini prawf perfformiad
Mae'n rhaid eich bod chi'n gallu:
- cydweithredu er mwyn asesu a gwella rheoli gwybodaeth, gan rannu strwythurau, prosesau a chynhyrchion yn unol â deddfwriaeth, polisïau a chanllawiau
- nodi a chasglu data, gwybodaeth a deallusrwydd i gynorthwyo â gwneud penderfyniadau sy’n seiliedig ar dystiolaeth
- gwirio uniondeb data, deallusrwydd a gwybodaeth at y diben bwriadedig ac ar gyfer cam y cylch gwydnwch
- gweithio’n gydweithredol ag arbenigwyr data a deallusrwydd i greu’r systemau, y protocolau a’r cynhyrchion gwybodaeth sydd eu hangen
- dadansoddi gwybodaeth er mwyn adnabod ffeithiau, patrymau a thueddiadau
- gwerthuso a rheoli ansicrwydd mewn gwybodaeth ledled y cylch gwydnwch
- cyflwyno, mapio neu ddelweddu gwybodaeth i fodloni anghenion defnyddwyr, gan gyfleu unrhyw gyfyngiadau yn glir
- nodi’r angen am bolisïau, gweithdrefnau a chytundebau rhannu gwybodaeth, a’u datblygu a’u gweithredu, yn unol â deddfwriaeth, polisïau a chanllawiau fel y gall gwybodaeth gael ei rhannu’n effeithiol yn ystod ymateb ac adfer
- rheoli a rhannu gwybodaeth yn ddiogel ac yn foesegol, gan sicrhau bod hynny’n gymesur â’r angen ac yn cyd-fynd â chytundebau rhannu gwybodaeth
- rhoi prosesau llywodraethu ar waith a gweithredu o fewn y prosesau hynny i sicrhau bod rheolaeth ar wybodaeth yn addasu yn wyneb newidiadau mewn anghenion a bod y rheolaeth honno ar wybodaeth yn parhau i fod yn effeithlon, yn gyfreithlon, yn foesegol ac yn ddiogel.
Gwybodaeth a Dealltwriaeth
You need to know and understand:
- partneriaid a rhanddeiliaid mewnol ac allanol, eu hanghenion gwybodaeth a’r hyn maen nhw’n ei ffafrio
- sut mae data, gwybodaeth a deallusrwydd yn cael eu defnyddio i gefnogi gwneud penderfyniadau a chydweithredu trylwyr ledled y cylch gwydnwch
- ymagweddau moesegol ac atebol at drin gwybodaeth
- ffactorau sy’n dylanwadu ar ddilysrwydd a dibynadwyedd data, gwybodaeth a deallusrwydd
- dulliau ar gyfer rheoli a chyfleu ansicrwydd a chyfyngiadau mewn data, gwybodaeth a deallusrwydd
- buddion a risgiau defnyddio systemau digidol a deallusrwydd artiffisial (AI) i reoli gwybodaeth
- deddfwriaeth, rheoliadau, polisïau a chanllawiau ar gyfer rheoli a rhannu gwybodaeth
- mathau o wybodaeth sensitif a’r cyfyngiadau arnynt, gan gynnwys diogeledd cenedlaethol, diogelwch y cyhoedd, sensitifrwydd masnachol a data personol
- rheoli risg o ran rheoli a rhannu gwybodaeth, gan gynnwys dosbarthiad diogeledd, dilysu, lleihau data, a gwaredu ledled y cylch gwydnwch
- ffynonellau data a thechnegau dadansoddi sy’n berthnasol i’r rôl ac i gam y cylch gwydnwch
- buddion a chyfyngiadau systemau, cytundebau a phrotocolau rhannu gwybodaeth
- egwyddorion dylunio a gweithredu systemau gwybodaeth a phrotocolau ar gyfer rheoli gwybodaeth yn effeithiol
- strwythurau llywodraethu a safonau ar gyfer gwella rheoli a rhannu gwybodaeth
- rôl arfer myfyriol wrth werthuso perfformiad, nodi meysydd i’w gwella ac mewn datblygiad proffesiynol
Cwmpas/ystod
Cwmpas Perfformiad
Gwybodaeth Cwmpas
Gwerthoedd
Ymddygiadau
Sgiliau
Geirfa
Data, gwybodaeth, a deallusrwydd
- Data: Ffeithiau a ffigurau heb eu prosesu.
- Gwybodaeth: Data wedi’i brosesu, gyda chyd-destun.
- Deallusrwydd: Gwybodaeth sydd wedi cael ei dadansoddi’n drylwyr a’i chyfuno o nifer o ffynonellau er mwyn cynnig mewnwelediadau dyfnach.
Uniondeb gwybodaeth
Cywirdeb, dibynadwyedd a chysondeb gwybodaeth. Mae uniondeb gwybodaeth ym maes gwydnwch ac argyfyngau yn galluogi gwneud penderfyniadau yn effeithiol.
Rheoli ansicrwydd
Nodi, asesu a lliniaru ansicrwydd mewn data a gwybodaeth, gan gynnwys mynd i’r afael â bylchau, anghysondebau a dibynadwyedd ffynonellau. Hefyd, mae’n ymwneud â rheoli canlyniadau ansicrwydd cynhenid, yn enwedig mewn gwybodaeth seiliedig ar risg, i gefnogi gwneud penderfyniadau yn wybodus.
Cyfleu ansicrwydd
Dulliau ar gyfer cyfleu ansicrwydd mewn gwybodaeth yn dryloyw, fel modd o sicrhau bod rhanddeiliaid yn deall cyfyngiadau ac yn rheoli risgiau cysylltiedig.
Mathau o ansicrwydd
Categorïau ansicrwydd sy’n effeithio ar wneud penderfyniadau ym maes gwydnwch, gan gynnwys ansicrwydd data, ansicrwydd model, ansicrwydd sefyllfaol ac ansicrwydd ymddygiadol
Llywodraethu gwybodaeth
Y polisïau, y safonau a’r prosesau sy’n sicrhau bod gwybodaeth sy’n cael ei defnyddio ym maes gwydnwch ac argyfyngau yn cael ei thrin yn gyfrifol, yn gywir, yn ddiogel ac yn unol â rheoliadau perthnasol.
Gwybodaeth sensitif
Gwybodaeth, petai’n cael ei datgelu i’r cyhoedd, fyddai neu fyddai’n debygol o (a) effeithio’n andwyol ar ddiogeled cenedlaethol, (b) effeithio’n andwyol ar ddiogelwch y cyhoedd, (c) peryglu buddiannau masnachol unrhyw berson; neu mae’n wybodaeth sy’n ddata personol, o fewn ystyr adran 1(1) Deddf Diogelu Data 208, y byddai ei datgelu yn torri’r Ddeddf honno.
Cytundebau Rhannu Gwybodaeth (ISAs)
Cytundebau ffurfiol sy’n diffinio sut mae data’n cael ei rannu rhwng sefydliadau, gan gynnwys ei ddiben, mesurau diogeledd, a chyfrifoldebau. Mae Swyddfa’r Comisiynydd Gwybodaeth (ICO) yn argymell cytundebau rhannu gwybodaeth er mwyn sicrhau atebolrwydd o dan ddeddfwriaeth y Deyrnas Unedig (y DU).
Lleihau Data
Egwyddor ddeddfwriaethol sy’n gofyn bod sefydliadau yn casglu ac yn prosesu dim ond y data personol angenrheidiol lleiaf. Mae hyn yn lleihau risgiau tor-diogelwch data ac mae’n sicrhau cydymffurfedd â chyfreithiau diogelu data.
Cyfathrebu am risgiau
Cyfnewid gwybodaeth gysylltiedig â risg ymhlith rhanddeiliaid i gefnogi ymwybyddiaeth, parodrwydd a gweithredu gwybodus. Mae’n cynnwys defnyddio dulliau effeithiol i ledaenu gwybodaeth a hwyluso trafodaethau, gan sicrhau dealltwriaeth gyffredin.
Penderfyniadau amddiffynadwy
Penderfyniadau sy’n seiliedig ar ymresymu tryloyw, seiliedig ar dystiolaeth, gan sicrhau atebolrwydd a chyfiawnhad o dan graffu. Mae’r penderfyniadau hyn yn cyfeirio’n glir at y dystiolaeth sy’n sylfaen iddynt.
Penderfyniadau yn seiliedig ar dystiolaeth
Penderfyniadau sy’n dibynnu ar ddata, gwybodaeth wedi’i dilysu, a modelau wedi’u profi i sicrhau hygrededd ac effeithiolrwydd. Mae’r penderfyniadau hyn yn dryloyw am y dystiolaeth a defnyddiwyd, felly mae’n bosibl eu hamddiffyn pan fyddant yn destun craffu.