Cynnal arolygon maes

Mae’r safon hon yn ymwneud â chynnal arolygon maes yn unol â chynllun arolwg. Gallai hefyd fod yn berthnasol i gynnal gwyliadwriaeth a monitro a gallai fod yn rhan o asesiad ehangach. Mae arolygon maes yn bwysig, oherwydd yn aml, bydd y canfyddiadau’n cael eu defnyddio i helpu i wneud penderfyniadau.

Gall arolygon maes gynnwys: nodweddion tirwedd a morol; fflora a ffawna, gan gynnwys asesiad o boblogaeth rhywogaethau; math o gynefin a’i gyflwr; newid amgylcheddol; ac effaith pobl ar yr amgylchedd. Bydd y rhan fwyaf o arolygon yn cynnwys ffynonellau data gwreiddiol ac eilaidd.

Mae’n rhaid i chi sicrhau bod gennych y caniatâd, y cydsyniadau a’r trwyddedau gofynnol cyn cynnal arolygon maes.

Mae’n rhaid i chi wneud eich gwaith mewn ffordd sy’n ystyried ei effaith ar yr amgylchedd.

Mae’n rhaid i’ch gwaith gydymffurfio â’r holl ddeddfwriaeth, codau ymarfer, safonau’r diwydiant a chanllawiau perthnasol.

Mae’r safon hon yn addas i unrhyw un sy’n gorfod gwneud arolygon maes ac sydd â chyfrifoldeb am gasglu a chofnodi data. Mae dadansoddi data’n cael sylw yn LANEnC5 Dadansoddi data o arolygon maes ac adrodd ar y canfyddiadau.

---

1. cynnal eich iechyd a’ch diogelwch eich hun ac iechyd a diogelwch pobl eraill bob amser, yn unol â’r ddeddfwriaeth a chodau ymarfer perthnasol
2. asesu’r risgiau sy’n gysylltiedig â’r safle a’r gwaith sydd i’w gyflawni, gan gynnwys risgiau gweithio ar eich pen eich hun, lle bo’n berthnasol, cyn dechrau gweithio a thrwy gydol y gweithgaredd
3. cadarnhau diben, cwmpas ac amcanion yr arolwg, yr wyliadwriaeth neu’r monitro a’r fanyleb ar gyfer casglu a chofnodi data
4. cadarnhau eich rôl a’ch cyfrifoldebau wrth gynnal yr arolwg a’ch perthynas ag eraill
5. cadarnhau unrhyw gyfyngiadau neu ddynodiadau perthnasol sydd ar waith ar gyfer y safle
6. cadarnhau eich bod wedi cael unrhyw ganiatâd, cydsyniadau neu drwyddedau penodol angenrheidiol ar gyfer mynediad i’r safle a’r gwaith casglu data maes ar rywogaethau
7. cadarnhau bod y cyfarpar diogelu personol (PPE) priodol ar gyfer y gwaith i’w gyflawni yn cael ei wisgo drwy’r amser
8. defnyddio cyfarpar a deunyddiau cynnal arolwg yn ddiogel ac yn gywir wrth gynnal arolygon maes
9. cynnal holl waith yr arolwg yn unol â deddfwriaeth amgylcheddol ac iechyd a diogelwch perthnasol, gofynion asesu risg, codau ymarfer a pholisïau eich sefydliad
10. dilyn mesurau bioddiogelwch wrth gynnal arolygon maes
11. cynnal arolygon maes trwy ddefnyddio’r technegau arolygu penodedig a gwirio bod y data yn gywir i’r lefel sy’n ofynnol ym manyleb yr arolwg
12. cadarnhau bod y data a gasglwyd yn bodloni gofynion manyleb yr arolwg a’i fod yn ddilys, yn ddibynadwy ac yn ddigonol
13. gweithredu’n brydlon yn unol â chynllun yr arolwg, lle na ellir cael data
14. cymryd y camau gofynnol pan nodir rhywogaethau gwarchodedig neu rywogaethau estron goresgynnol
15. gofalu nad yw effeithiau eich gwaith a’ch mynediad yn effeithio’n andwyol ar gyflwr safle’r arolwg
16. cyfathrebu â phartïon â budd a’u hannog i ofyn cwestiynau neu geisio esboniadau, a darparu gwybodaeth iddynt
17. delio’n effeithiol â phroblemau sy’n codi o fewn cwmpas a chyfyngiadau eich cyfrifoldebau eich hun a rhoi gwybod am broblemau na ellir eu datrys, yn unol â gweithdrefnau sefydliadol
18. cofnodi holl ddata’r arolwg maes yn llawn, yn y fformat penodedig, ac adrodd o fewn yr amserlenni gofynnol yn unol â chynllun yr arolwg

---

1. sut i nodi safle’r arolwg gan ddefnyddio mapiau a dulliau eraill
2. sut i nodi peryglon ac asesu’r risgiau sy’n gysylltiedig â’r safle a’r gwaith sydd i’w wneud, a phwysigrwydd asesiad risg penodol i’r safle a mesurau rheoli sy’n briodol i’ch maes gwaith
3. y gweithdrefnau iechyd a diogelwch a’r Systemau Gweithio Diogel perthnasol, gan gynnwys gweithio ar eich pen eich hun, lle bo’n briodol
4. diben, cwmpas ac amcanion yr arolwg, yr wyliadwriaeth neu’r monitro a’r gofynion o ran casglu a chofnodi data
5. eich cyfrifoldebau yn gysylltiedig â gweithgarwch yr arolwg
6. goblygiadau unrhyw gyfyngiadau neu ddynodiadau perthnasol sydd ar waith ar gyfer y safle
7. y caniatâd, y cydsyniadau neu’r trwyddedau perthnasol sy’n ofynnol o ran mynediad i’r safle a chasglu data ar rywogaethau, sut i gael y rhain a phwysigrwydd darparu tystiolaeth o awdurdod wrth gynnal arolwg maes
8. pwysigrwydd yswiriant atebolrwydd cyhoeddus ac indemniad proffesiynol
9. y ddeddfwriaeth a’r codau ymarfer, safonau a chanllawiau’r diwydiant, polisïau, gweithdrefnau a phrotocolau sefydliadol, moeseg busnes a moeseg proffesiynol presennol sy’n berthnasol i’ch maes gwaith ac y mae’n rhaid i chi gadw atynt, gan gynnwys deddfwriaeth bywyd gwyllt a mynediad
10. y math o ddillad a chyfarpar diogelu personol (PPE) sy’n addas ar gyfer y gweithgarwch
11. y cyfarpar a’r deunyddiau sy’n ofynnol ar gyfer yr arolwg, sut i’w defnyddio’n ddiogel ac yn gywir ac unrhyw gyfyngiadau neu gyfyngiadau deddfwriaethol perthnasol
12. pwysigrwydd bioddiogelwch a’r mesurau bioddiogelwch gofynnol ar gyfer y safle
13. sut i adnabod nodweddion y dirwedd, fflora a ffawna, gwahanol fathau o gynefin, ac effaith pobl ar yr amgylchedd, yn unol â chynllun yr arolwg
14. pam mae gwahanol fethodolegau arolwg yn cael eu defnyddio ar adegau gwahanol ac ar safleoedd gwahanol, a pham y dylent gael eu gweithredu yn ôl y fanyleb
15. yr amrywiaeth o dechnegau arolygu maes sydd ar gael, eu manteision a’u hanfanteision ac egwyddorion eu defnyddio
16. dulliau ar gyfer nodi dangosyddion perthnasol ar gyfer monitro newid amgylcheddol ac egwyddorion monitro yn erbyn dangosyddion
17. sut i ddefnyddio ffynonellau data gwreiddiol ac eilaidd
18. ystyr data dilys a dibynadwy a ffynonellau gwallau a thuedd posibl yn y data a gesglir
19. y math o ddata a allai fod yn berthnasol i’r arolwg ond sydd heb ei gynnwys yn y manylebau
20. y camau i’w cymryd lle na ellir cael data
21. y gwahaniaethau rhwng gwybodaeth feintiol ac ansoddol a dulliau casglu a chofnodi’r rhain
22. y camau i’w cymryd pan nodir rhywogaethau gwarchodedig neu rywogaethau estron goresgynnol, y gofynion sefydliadol a chyfreithiol am adrodd amdanynt a chanlyniadau posibl peidio â gweithredu
23. ffyrdd y gallai cynnal arolygon maes effeithio ar y cynefin, y bywyd gwyllt neu’r dirwedd a sut i leihau hyn
24. eich cyfrifoldeb chi a chyfrifoldeb eich sefydliad am amddiffyn yr amgylchedd a gweithio’n gynaliadwy
25. pwysigrwydd cysondeb a safoni rhwng syrfewyr
26. pwysigrwydd ceisio dilysu a gwirio rhywogaethau a nodir
27. pwysigrwydd cyfathrebu â phartïon â budd a darparu gwybodaeth iddynt wrth gynnal arolygon maes
28. pwysigrwydd gwirio bod gwaith wedi’i gwblhau yn bodloni gofynion yn unol â’r wybodaeth a ddarparwyd
29. y problemau a all godi wrth wneud gynnal arolygon maes, y camau i’w cymryd a’r gweithdrefnau sefydliadol ar gyfer rhoi gwybod am broblemau na ellir eu datrys
30. cyfyngiadau eich arbenigedd a ble i geisio cyngor
31. y fformat a’r amserlenni gofynnol ar gyfer adrodd data a’r angen am gyfrinachedd pan fydd data yn cynnwys manylion personol yn unol â deddfwriaeth diogelu data

---

---

---

---

---

---

---

Gallai dulliau casglu data gynnwys: ysgrifenedig, llafar, clywedol, electronig, gweledol

Enghreifftiau o arolygon maes:
Gall y term “arolwg” gael ei ddehongli’n eang oherwydd yr amrywiaeth eang o arolygon, gan gynnwys arolygon ffisegol, biolegol a diwylliannol, a gyflawnir mewn gwahanol gyd-destunau, gan ddefnyddio amrywiaeth o dechnegau. Mae’r rhestr ganlynol yn rhoi canllaw i themâu arolygon a’r lefel isaf o gymhlethdod a fyddai’n briodol:

• arolygon bioamrywiaeth: presenoldeb neu ddigonedd neu ddosbarthiad rhywogaeth planhigyn neu anifail benodol. Asesiad o boblogaeth rhywogaeth. Gweithio gyda mynegeion amrywiaeth.
• arolygon gan ddefnyddio systemau dosbarthu safonol a ddefnyddir mewn cadwraeth: er enghraifft, arolwg cynefin Cam 1 y Cyngor Cadwraeth Natur, sy’n defnyddio adnabod grwpiau o rywogaethau planhigion i ganiatáu am ddosbarthiad cynefin daearol, fel mapio a chyfrif rhywogaethau dangosol ar gyfer coetir hynafol.
• arolygon pobl: er enghraifft, cyfrif nifer yr ymwelwyr sy’n defnyddio hawl tramwy cyhoeddus neu lwybrau mynediad a hyrwyddir, neu draeth; cynnal cyfweliadau ag ymwelwyr neu werthuso cefnogaeth leol i brosiect.
• arolygon o effeithiau gweithgareddau ffermio/pysgota/twristiaeth: fel mynegai pori ar weundir, difrod gan ymwelwyr i dwyni arfordirol, effeithiolrwydd “trapiau beiciau modur” ar lwybr ceffylau neu ddifrod i welyau morwellt o ganlyniad i angori llongau.
• arolygon cynefin: hynny yw, amgylchedd ffisegol unrhyw gymuned, yn cynnwys ffactorau fel llystyfiant, daeareg, geomorffoleg, priddoedd, gwaddodion, topograffi, tymheredd, gwynt, glaw, llif afon, ansawdd dŵr, llanwau a thonnau.
• arolygon halogiad yr amgylchedd naturiol o ganlyniad i lygredd: gallai ymchwiliadau edrych ar raddau a dwysedd difrod cemegol i’r cynefin ac effeithiau biolegol cysylltiedig.
• arolygon statws ymdrech gadwraeth: gallai enghreifftiau gynnwys mapio rhwydweithiau mynediad, cyflwr rhwydwaith llwybrau cerdded a strwythurau ategol (arwyddion, canllawiau, pwyntiau mynediad), nodweddion archaeolegol neu lefel yr erydiad i lannau ataliol afonydd, twyni tywod a’r blaendraeth.
• arolygon effeithiau’r newid yn yr hinsawdd: gallai gynnwys effeithiau ar fioamrywiaeth, amaeth, tywydd, lefelau dŵr, cynnydd tuag at dargedau’r newid yn yr hinsawdd.
• arolygon gweithredol: gallai gynnwys asesiadau dwysedd stocio ar gyfer coedwigaeth, i gadarnhau cywirdeb mapio, llinellau ffensys ac ati.
• arolygon stocrestr: i sefydlu asesiadau cynhyrchu a chyfaint ar gyfer coedwigaeth a gallent hefyd gynnwys arolygon iechyd planhigion, arolygon effaith llysysyddion ac ati.

Partïon â budd:
• y rhai sy’n cael eu cynnwys yn uniongyrchol
• y rhai y mae’r safle’n effeithio arnynt neu sydd â budd yn y safle

Mae canllawiau cenedlaethol a diwydiant ar gyfer arolygon yn cynnwys:
Arolwg Cynefinoedd Cam Un Dosbarthiad Llystyfiant Cenedlaethol (NVC); Arolygon Adar Bridio ac Adar Gwlypdir Ymddiriedolaeth Adareg Prydain; Canllawiau Arolygon Ystlumod; Cynllun Monitro Gloÿnnod Byw y DU; Arolygon Coridor Afonydd Asiantaeth yr Amgylchedd neu Arolygon Rhynglanwol y Cyd-bwyllgor Gwarchodaeth Natur.

Ffynonellau data:
• gwreiddiol
• eilaidd

Gallai arolygon gynnwys:
• gweithgaredd un-tro i gasglu data at ddiben rhagnodedig e.e. arolwg gwaelodlin
• gwyliadwriaeth: arolwg a ailadroddir yn adeiladu darlun sy’n gallu canfod newid ond nad yw’n sbarduno gweithredu
• monitro: arsylwadau mynych yn adeiladu darlun sy’n gallu canfod newid a sbarduno gweithredu

Gallai technegau gynnwys:
• mapio/ffotograffau awyrol
• defnyddio camerâu, dronau, GPS, olrhain radar, synhwyro o bell, telemetreg sain, technoleg arsylwi’r ddaear ac ati
• cyfrif ac amcangyfrif
• defnyddio gwyddor dinasyddion
• samplu
• tagio
• trapio

Mathau o ddata:
• ansoddol
• meintiol

---

---

---

3

---

2029

---

Ar hyn o bryd

---

Gwreiddiol

---

Lantra

---

LANEnC4

---

Coedyddiaeth a choedwigaeth, Swyddog Cadwraeth, Swyddog Mynediad, Swyddog Rheolaeth Amgylcheddol, Ceidwad

---

3550

---

amgylchedd; arolwg; morol; tirwedd; safle; data; cynefin

---